Program P – budowanie zaangażowania mężczyzn w aktywną opiekę nad dzieckiem od ciąży partnerki aż do pierwszych lat życia dziecka to konkretne strategie i działania, oparte na dowodach naukowych i dekadzie adaptacji w różnych kontekstach, w celu zaangażowania mężczyzn w troskliwe, sprawiedliwe i pozbawione przemocy ojcostwo, począwszy od momentu zajścia w ciążę partnerki aż do wczesnych lat życia ich dzieci.
Praca z mężczyznami jako ojcami odnosi się do tematów związanych z szkodliwymi normami płciowymi i ich negatywnym wpływem na społeczności.
Dzięki udziałowi w facylitowanych dyskusjach, odgrywaniu ról i ćwiczeniach praktycznych (takich jak nauka zmiany pieluch), mężczyźni i ich partnerki są zachęcani do dyskusji i kwestionowania tradycyjnych męskich i niesprawiedliwych norm płciowych oraz do praktykowania bardziej pozytywnych zachowań społecznych w swoich rodzinach i społecznościach.
Program P rzetelnie wdrażany przynosi znaczące efekty w profilaktyce przemocy właśnie w związku ze zmianą w obszarze stereotypów i wzorców płci: mężczyźni którzy uczestniczyli w programie byli o połowę mniej skłonni do stosowania przemocy wobec partnerek, doszło do ograniczenia stosowania kar fizycznych wobec dzieci, a także wzrostu zaangażowania mężczyzn w wychowanie i prowadzenie domu. Efekty były widoczne nawet po kilku latach.
Pamiętajmy – nie każdy program skierowany do ojców, dotyczący odpowiedzialnego rodzicielstwa będzie programem sprzyjającym równości płci, rewizji szkodliwych wzorców i profilaktyce przemocy wobec kobiet i dzieci. By program był skuteczny w tym zakresie, koniecznie musi spełniać konkretne kryteria.
Program P pochodzi od słów padre i pai, oznaczających ojca w języku hiszpańskim i portugalskim. Program P, będący częścią Kampanii MenCare, stanowi bezpośrednią odpowiedź na potrzebę konkretnych strategii angażujących mężczyzn w aktywne ojcostwo od opieki prenatalnej, przez poród, narodziny dziecka, aż po wczesne lata życia ich dzieci. Zestaw narzędzi opracowany we współpracy z Instituto Promundo, Puntos de Encuentro w Nikaragui, CulturaSalud w Chile oraz brazylijskim Ministerstwem Zdrowia, program składa się z trzech komponentów:
(1) oferowania informacji i narzędzi dla personelu służby zdrowia,
(2) dostarczania ustrukturyzowanych metodologii ułatwiających prowadzenie zajęć grupowych dla ojców i par, oraz
(3) udzielania wskazówek dotyczących projektowania kampanii społecznych promujących pozytywne i zaangażowane podejście do opieki.
Aby zrozumieć sukces Programu P, Equimundo przeprowadziło przegląd metod mieszanych adaptacji Programu P w ponad dwunastu krajach. Miał on na celu konsolidację wniosków z dotychczasowych ewaluacji adaptacji Programu P oraz bogatej wiedzy praktycznej pochodzącej od tych którzy zajmowali się jego adaptacjami i wdrożeniami. Identyfikuje on kluczowe komponenty lub niezbędne elementy, które decydują o skutecznej, wysokiej jakości adaptacji i wdrożeniu Programu P, a także typowe wyzwania i ograniczenia, które mogą pomóc wszystkim zainteresowanym adaptacją, wdrażaniem i ewaluacją programów rodzicielskich opartych na transformacji szkodliwych wzorców płci w innych środowiskach.
Program P i jego adaptacje przynoszą wieloaspektowe korzyści:
Jednocześnie zmiana norm płciowych jest procesem długotrwałym, wymagającym dostosowania do kontekstu i czasu.
Program P został zaadaptowany i/lub wdrożony z partnerami w co najmniej 18 krajach na całym świecie, w tym w: Nikaragui, Chile, Brazylii, Indonezji, Rwandzie, Republice Południowej Afryki, Sri Lance, Libanie, Boliwii, Rosji, Gwatemali, Indiach, Armenii, Haiti, Ghanie, Nigerii, Bangladeszu i Mozambiku. W niektórych kontekstach, takich jak Indie i Armenia, metodologia została dostosowana do rozwiązywania konkretnych problemów: małżeństw dzieci i prenatalnej selekcji płci. W Bangladeszu program nauczania koncentruje się na przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet i przemocy wobec dzieci.
Program P–ECD to adaptacja Programu P, mająca na celu zaangażowanie mężczyzn i ich partnerek jako nieagresywnych i troskliwych rodziców dzieci w wieku 0–3 lat poprzez grupową edukację rodzicielską.
Dowody wskazują, że wspierający opiekunowie – w tym ojcowie – zapewniający elastyczną opiekę odpowiadającą potrzebom dzieci we wczesnym dzieciństwie, mają kluczowe znaczenie dla zdrowego, wszechstronnego rozwoju, poprawy jakości relacji rodzinnych, zapobiegania przemocy, a także mogą łagodzić, a nawet odwracać szkodliwe skutki stresu wywołanego konfliktem.
Program P-ECD to program oparty na podejściu zorientowanym na zmianę szkodliwych wzorców płci, oparty na dowodach naukowych, który ma na celu kwestionowanie i transformację restrykcyjnych i szkodliwych norm płciowych, które często wpływają na interakcje rodziców z dziećmi. Program P-ECD został po raz pierwszy opracowany i pilotażowo wdrożony w Libanie we współpracy z ABAAD, Women and Girls Safe Spaces oraz MenEngage Alliance Lebanon Network. W pilotażu zaobserwowano znaczny spadek stosowania surowej dyscypliny fizycznej wobec dzieci, wzrost aktywnego udziału mężczyzn w pracach domowych i opiekuńczych oraz poprawę komunikacji w parze na temat ich własnych obaw i uczuć oraz obaw i uczuć partnerki.
Opracowany przez RWAMREC i Equimundo, Bandebereho (co oznacza „wzorzec do naśladowania” w języku kinyarwanda) to program interwencji dla par wdrażany w ramach systemu opieki zdrowotnej w Rwandzie. Bandebereho, inspirowany Programem P, został opracowany w ramach projektu MenCare+ i poddany ocenie w badaniu kontrolowanym. Wyniki badań pokazują, że prawie dwa lata po udziale w programie mężczyźni wciąż byli o połowę mniej skłonni do stosowania przemocy wobec swoich partnerek i poświęcali prawie godzinę więcej dziennie na prace domowe. Sześć lat po programie, wyniki wskazują na trwały spadek przemocy w rodzinie, w tym przemocy wobec kobiet i dzieci, a pary zgłaszają poprawę w zakresie opieki zdrowotnej matek, zaangażowania ojców oraz podziału obowiązków domowych i podejmowania decyzji.
Jakościowe wyniki wdrożenia Programu P wykazały również pozytywne zmiany w życiu mężczyzn i ich rodzin. Młodzi ojcowie w Nikaragui, jednym z miejsc, w których testowano Program P, zgłaszali poprawę relacji z dziećmi i partnerkami, a także większy udział w pracach domowych i opiece nad dziećmi. Co więcej, wielu mężczyzn i pracowników zaangażowanych w program nadal rozpowszechniało przesłanie programu w swoich społecznościach i zachęcało innych mężczyzn do udziału.
Paternar to adaptacja Programu P w Kolumbii, której celem jest zaangażowanie mężczyzn (i ich partnerek) w rolę troskliwych, sprawiedliwych i odpowiedzialnych ojców dzieci w wieku 0-5 lat. W latach 2020–2022 Equimundo i Fundación Centro Internacional de Educación y Desarrollo Humano (CINDE) dostosowały Program P, skupiając się na wczesnym rozwoju dziecka, do kontekstu kolumbijskiego. Program został po raz pierwszy uruchomiony w Bogocie z udziałem 180 ojców i matek z doświadczeniem migracji z Wenezueli oraz ofiar kolumbijskiego konfliktu zbrojnego. Dotarł on do 228 dzieci we okresie wczesnego dzieciństwa i 101 dzieci powyżej 5. roku życia. Program Paternar jest obecnie wdrażany w trybie hybrydowym (zdalnie i z udziałem osobistym).
Z kolei jakościowa ocena wdrażania Programu P w El Alto w Boliwii wykazała, że program ten doprowadził do zmian w postawach i rolach związanych z płcią, w tym do zwiększenia czasu poświęcanego przez mężczyzn na opiekę i obowiązki domowe, zwiększenia zdolności kobiet do podejmowania decyzji w domu oraz mniejszej tolerancji mężczyzn i kobiet na przemoc wobec dzieci. Mimo tych zmian wielu mężczyzn nadal sprawowało ostateczną władzę decyzyjną w swoich domach i stosowało surowe kary fizyczne w celu dyscyplinowania dzieci. Badanie wskazało, że zmiana postaw, zachowań i norm płciowych wymaga czasu i nie jest możliwa w ciągu kilku sesji. Co więcej, pokazało, że adaptacja programu musi być nie tylko oparta na dogłębnym zrozumieniu w jaki sposób programu edukacyjny funkcjonuje w konkretnym kontekście (w tym przypadku kontekst to sytuacja rodzin rdzennych, które borykają się z wieloma przeciwnościami losu), ale także musi zostać przetestowany w celu sprawdzenia jego trafności, akceptowalności i wykonalności w danym środowisku, a następnie odpowiednio zmodyfikowany.
Opis programu: https://www.equimundo.org/programs/program-p/
Program P: Podręcznik dotyczący angażowania mężczyzn w ojcostwo, opiekę oraz zdrowie matki i dziecka do pobrania tu: https://www.equimundo.org/resources/program-p-a-manual-for-engaging-men-in-fatherhood-caregiving-and-maternal-and-child-health/
Podręcznik został opracowany z myślą o personelu służby zdrowia, działacz/k/ach społecznych, organizacjach non-profit (NGO), edukator/k/ach oraz innych osobach i instytucjach, których celem jest zaangażowanie „mężczyzn jako opiekunów” jako punktu wyjścia do poprawy dobrostanu rodziny i osiągnięcia równości płci.
Opracowanie: Agata Teutsch na podstawie: https://www.equimundo.org/programs/program-p/
Treści niniejszej strony zostały opracowane na podstawie oficjalnych, bazujących na rzetelnych danych naukowych, dokumentach i opracowaniach międzynarodowych i krajowych m.in.:
Pomysł i opracowanie merytoryczne: Agata Teutsch, współpraca – Magdalena Świder
Projekt graficzny: Marianna Wybieralska
Kodowanie: Michał Sepioło
Prawa autorskie: licencja CC BY-NC-ND 4.0 (Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych) – możliwe pobieranie i udostępnianie treści strony, pod warunkiem podania autorstwa i niekomercyjnego wykorzystania, bez zmian w utworze.
Ta strona internetowa porusza ważne tematy związane z przemocą wobec kobiet i dziewczynek i inną przemocą ze względu na płeć. Jeśli treść Cię poruszyła lub wpływa na Ciebie negatywnie, możesz zrobić sobie przerwę np. wyjść na spacer, ale może być Ci też potrzebna rozmowa z zaufaną osobą lub sięgnięcie po specjalistyczną pomoc.
Fundacja Autonomia nie zapewnia pomocy doraźnej ani wsparcia osobom doświadczającym lub zagrożonym przemocą domową i/lub napaścią seksualną. Jeśli potrzebujesz pomocy, przejdź do [Znajdź pomoc].
