Na powszechności i trwałości przemocy tracą kobiety, ale także rodziny, społeczności, państwa. We wspólnym interesie jest jej zapobiegać.
W dyskusji o przeciwdziałaniu przemocy najważniejsza jest i powinna pozostać narracja prawna, etyczna i humanitarna. Na kwestie skutków i kosztów przemocy musimy patrzeć w perspektywie praw i sprawiedliwości społecznej; dobrostanu fizycznego i psychicznego, społecznego i ekonomicznego; w perspektywie mikro (indywidualnej), mezo (rodziny, społeczności) i makro (społeczeństw, państw, gospodarek). Musimy brać pod uwagę poniesione realne koszty, ale także utracone dochody/przychody. Konieczne jest dostrzeganie i ocenianie skutków i kosztów w perspektywie krótko- i długoterminowej.
Najdroższą strategią państwa jest brak profilaktyki przemocy.
Choć prowadzi się coraz więcej badań dotyczących skutków i kosztów przemocy, to wciąż są one niewystarczające. Poniższe wybrane dane mają za zadanie zilustrować skalę problemu w perspektywie skutków i kosztów.
FAKT: Przemoc ze strony partnera lub innych mężczyzn z bliskiego otoczenia należy do głównych przyczyn śmierci, urazów i niepełnosprawności kobiet w wieku reprodukcyjnym na świecie.1 Każdego dnia 140 kobiet i dziewcząt traci życie z rąk partnera lub bliskiego krewnego.
FAKT: Przemoc wobec kobiet jest powszechniejsza niż udar mózgu, cukrzyca i choroby serca u kobiet.2
FAKT: 38% kobiet ogranicza swoją aktywność edukacyjną, zawodową lub towarzyską by uniknąć przemocy w przestrzeni publicznej (w miejscu pracy, na ulicy, w szkole).3
FAKT: 30% kobiet zaangażowanych politycznie i społecznie w wyniku cyberprzemocy trwale rezygnuje ze swojej aktywności.4
Więcej informacji o skali przemocy znajdziesz w dziale: Skala przemocy.
Przemoc wobec kobiet to łamanie prawa do bezpieczeństwa i życia, ograniczenie możliwości korzystania z innych praw. Przemoc oznacza dla kobiet także cierpienie, śmierć, utratę zdrowia i sprawności, życie w strachu, ubóstwo, bezdomność, ograniczenie możliwości rozwoju, dochodów, wykorzystania potencjału. Kobiety borykają się ze skutkami przemocy w okresie, w którym tej przemocy doświadczają, ale także długofalowo. Biorąc pod uwagę dane dotyczące wysiłków i decyzji dziewcząt i kobiet, by uniknąć przemocy (m.in. w przestrzeni publicznej, w placówkach edukacyjnych oraz miejscach pracy) wszelkie dotychczasowe dane dotyczące jej skutków i kosztów należy uznać za niedoszacowane, ponieważ nie uwzględniają m.in. nie osiągniętych dochodów. Wybory edukacyjne, rozwojowe, zawodowe, związane z czasem wolnym itd. kobiet, dyktowane chęcią uniknięcia przemocy, mają też oczywiste konsekwencje finansowe.
To absolutnie wystarczające powody do podjęcia skuteczniejszych i rzetelnie finansowanych działań, których celem jest zakończenie przemocy wobec kobiet i innej przemocy ze względu na płeć. Ale istnieją także argumenty finansowe. Przemoc wobec kobiet to koszty kobiet, ale także całych społeczeństw: utracone talenty, zdolności, potencjał, dochody, a także poniesione realne wydatki systemu ochrony zdrowia, systemu zabezpieczenia społecznego, organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, systemu penitencjarnego, pracodawców, szkół itd.
FAKT: Każdego roku przemoc wobec kobiet (w ponad 90% ze strony mężczyzn) pochłania 1,2–3,7% PKB państw, jest to więcej niż wiele państw przeznacza na edukację publiczną.5 Globalnie koszt przemocy to 2% światowego produktu brutto – a tyle warte są największe firmy technologiczne świata razem wzięte (np. Apple, Google i Microsoft) lub tyle, ile wynosi wartość całej kanadyjskiej gospodarki.6 Są to konkretne środki, które mogłyby zostać przeznaczone na zapewnienie ważnych społecznie celów.
FAKT: Zgodnie z europejskimi standardami kalkulacji (FRA/EIGE) – koszt przemocy wobec kobiet w Polsce to ok. 100 mld zł rocznie (koszty cierpienia i dobrostanu, zdrowotne, usług społecznych, wymiaru sprawiedliwości, utraconej produktywności). Budżet Rządowego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej wynosi w skali rocznej ok. 50–60 mln zł. Na łagodzenie i leczenie skutków przemocy Polska przeznacza ok. 0,056% kwoty kosztów generowanych przez tą przemoc (mniej niż 1 promil, 50 milionów z 90 miliardów).
FAKT: Na podstawie analizy szacunkowej koszty przemocy domowej dla osób jej doznających i ich rodzin w okresie 2 lat od momentu zgłoszenia przemocy do instytucji zewnętrznych mogą wahać się od około 17 tys. zł (wariant niski) do około 188 tys. zł (wariant wysoki).7
FAKT: Wydatki na profilaktykę w Polsce nie przekraczają 2% wydatków Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej. Jednocześnie – profilaktyka nigdy nie może się odbywać kosztem ochrony osób pokrzywdzonych przemocą, więc nie chodzi o “przesunięcie” środków w ramach tego budżetu.
FAKT: Tak niskie inwestycje w profilaktykę są sprzeczne z wymogami Konwencji Stambulskiej (Art. 12–15), która uznaje prewencję pierwotną – w tym edukację równościową, edukację w zakresie zgody w relacjach intymnych, empowerment dziewczyn i kobiet, działania antyprzemocowe skierowane do mężczyzn i chłopców itd. za rdzeń polityki antyprzemocowej.
FAKT: Wczesna interwencja przemocy wobec kobiet (prewencja drugorzędowa) jest inwestycją publiczną o mierzalnej stopie zwrotu 1:9. W Anglii 1 funt inwestycji w specjalistyczny sektor wsparcia w przypadkach przemocy domowej obniżał przemoc o 5% i przynosił średnio 9 funtów oszczędności.8
FAKT: Każde dodatkowe euro wydane na zapobieganie przemocy wobec kobiet pozwoliłoby zaoszczędzić 87 euro na całkowitych kosztach przemocy domowej.9
Kobiety ponoszą coraz większe koszty “kupowania pozornego bezpieczeństwa”. Komodyfikacja bezpieczeństwa zazwyczaj wiąże się z neoliberalizacją polityk publicznych, prywatyzacją funkcji państwa, przesuwaniem odpowiedzialności z instytucji na jednostkę. Komodyfikacja bezpieczeństwa w perspektywie praw kobiet oznacza np.:
Przy takim podejściu działania dotyczące bezpieczeństwa, mają charakter pozorny, nie koncentrują się na eliminowaniu przemocy i jej źródeł, lecz zarządzaniu jej skutkami poprzez rynek.
European Union Agency for Fundamental Rights. (2014). Violence against women: An EU-wide survey. Publications Office of the European Union.
https://fra.europa.eu/en/publication/2014/violence-against-women-eu-wide-survey-main-results-report; https://eige.europa.eu/gender-based-violence/costs-of-gender-based-violence?language_content_entity=en
Rada Ministrów. (2024). Wydatki z budżetu państwa na lata 2024–2030 w związku z realizacją Rządowego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej (Załącznik nr 1); https://www.gov.pl/web/uw-mazowiecki/rzadowy-program-przeciwdzialania-przemocy-domowej-na-lata-2024-2030
Grabowska, I. (Red.), Dyszyńska-Przystał, K., Felczak, J., Kocejko, M., Kubicki, P., & Ulatowska, A. (2025). „(Nie)widzialne koszty przemocy domowej w Polsce. Wnioski i rekomendacje”. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie & Niebieska Linia IPZ.
https://www.niebieskalinia.pl/_userfiles/uploads/niewidzialne_koszty_przemocy_akceptOK.pdf
CARE International UK. (2018). Counting the cost: The price society pays for violence against women.
https://insights.careinternational.org.uk/publications/counting-the-cost-the-price-society-pays-for-violence-against-women
Women’s Aid. (2023). Investing to save: The economic case for funding specialist domestic abuse support. Bristol: Women’s Aid Federation of England.
https://www.womensaid.org.uk/wp-content/uploads/2023/02/Respublica_web.pdf
Women’s Aid. (n.d.). The impact of domestic abuse. https://www.womensaid.org.uk/information-support/what-is-domestic-abuse/the-impact-of-domestic-abuse/
Treści niniejszej strony zostały opracowane na podstawie oficjalnych, bazujących na rzetelnych danych naukowych, dokumentach i opracowaniach międzynarodowych i krajowych m.in.:
Pomysł i opracowanie merytoryczne: Agata Teutsch, współpraca – Magdalena Świder
Projekt graficzny: Marianna Wybieralska
Kodowanie: Michał Sepioło
Prawa autorskie: licencja CC BY-NC-ND 4.0 (Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych) – możliwe pobieranie i udostępnianie treści strony, pod warunkiem podania autorstwa i niekomercyjnego wykorzystania, bez zmian w utworze.
Ta strona internetowa porusza ważne tematy związane z przemocą wobec kobiet i dziewczynek i inną przemocą ze względu na płeć. Jeśli treść Cię poruszyła lub wpływa na Ciebie negatywnie, możesz zrobić sobie przerwę np. wyjść na spacer, ale może być Ci też potrzebna rozmowa z zaufaną osobą lub sięgnięcie po specjalistyczną pomoc.
Fundacja Autonomia nie zapewnia pomocy doraźnej ani wsparcia osobom doświadczającym lub zagrożonym przemocą domową i/lub napaścią seksualną. Jeśli potrzebujesz pomocy, przejdź do [Znajdź pomoc].
