Dwanaście sposobów na przeciwdziałanie przemocy u źródeł.
W tej części strony przedstawiamy kluczowe oddziaływania profilaktyczne w obszarze przemocy wobec kobiet i innej przemocy ze względu na płeć. Prezentujemy model australijski, w którym kluczowe strategie nazwano kluczowymi działaniami.

Poniższe osiem działań kluczowych oraz cztery działania wspierające łącznie odnoszą się do czynników prowadzących do przemocy wobec kobiet i ją potęgujących.
Choć wszystkie dwanaście działań jest niezbędnych, osiem działań kluczowych ma zasadnicze znaczenie, ponieważ to one bezpośrednio dotyczą upłciowionych czynników prowadzących do przemocy wobec kobiet. Realizowanie wyłącznie działań wspierających, w oderwaniu od działań kluczowych, nie będzie skuteczne w zapobieganiu tej przemocy.
Żadna pojedyncza organizacja, społeczność ani instytucja nie jest w stanie wdrożyć wszystkich tych działań samodzielnie. Jednak wszyscy interesariusze mogą – w sposób adekwatny do swojego kontekstu – wnosić wkład w ich realizację, zarówno indywidualnie, jak i we współpracy, w ramach wspólnego, krajowego podejścia.
Działania kluczowe mogą być dostosowywane tak, aby odpowiadały na różne formy przemocy, których doświadczają kobiety, oraz były adekwatne do potrzeb konkretnych grup społecznych, grup wiekowych i środowisk. Mogą być także wdrażane z wykorzystaniem różnych metod i narzędzi, które docierają do osób w całej populacji i angażują je w działania profilaktyczne.
Działania opisane poniżej należy rozumieć jako realizowane w kontekście pozostałych zasad podejścia krajowego. Skuteczne krajowe podejście do profilaktyki wymaga jednoczesnego wdrażania tych działań na wielu poziomach oraz w różnych środowiskach i sektorach.
Osiem kluczowych działań odnosi się do upłciowionych czynników prowadzących do przemocy wobec kobiet oraz do szerszego kontekstu społecznego, w którym przemoc ta występuje. Działania te są niezbędne, ponieważ przemoc wobec kobiet nie zostanie ograniczona ani wyeliminowana, jeśli nie zostaną zmienione jej podstawowe przyczyny oraz szerszy kontekst społeczny, który umożliwia jej występowanie.
Wyróżnia się dwa zestawy (typy) działań kluczowych:
- Działania kluczowe 1–4 są ukierunkowane bezpośrednio na cztery upłciowione czynniki prowadzące do przemocy wobec kobiet. Każde z tych działań odnosi się do jednego, konkretnego czynnika.
- Działania kluczowe 5–8 dotyczą szerszego kontekstu społecznego – nierówności płci oraz innych form strukturalnej i systemowej dyskryminacji i opresji, które sprzyjają przemocy wobec kobiet.
Choć działania 5–8 są niezbędne, same w sobie nie wystarczą do zmniejszenia skali przemocy wobec kobiet, ponieważ nie koncentrują się bezpośrednio na upłciowionych czynnikach prowadzących do przemocy. Muszą być realizowane łącznie z działaniami 1–4, które odnoszą się bezpośrednio do tych czynników.
Działania kluczowe zostały celowo opisane w sposób ogólny, aby podkreślić, że istnieje wiele sposobów ich realizacji na różnych poziomach polityki i praktyki oraz że różni interesariusze mogą przekładać je na konkretne działania w odmiennych kontekstach, środowiskach i sektorach. Przykłady służą jedynie zilustrowaniu niektórych możliwych sposobów wdrażania każdego z tych działań.
Aby były skuteczne, oba typy działań kluczowych wymagają wsparcia politycznego, legislacyjnego, regulacyjnego i instytucjonalnego, a także szerokiego, praktycznego wdrażania „w terenie”, we wszystkich zróżnicowanych środowiskach, w których ludzie żyją, pracują, uczą się, nawiązują relacje społeczne i spędzają czas wolny.
Wszystkie te działania muszą być realizowane na różne sposoby, które łącznie oddziałują na normy społeczne, struktury i praktyki na wszystkich poziomach. Przykładowo, działania ukierunkowane na postawy wobec przemocy i płci na poziomie społeczności lub organizacji powinny być wspierane przez rozwiązania legislacyjne, instytucjonalne i polityczne, które promują równość płci oraz odpowiedzialność za przemoc i dyskryminację.
1. Kwestionowanie przyzwolenia na przemoc wobec kobiet
– Reforma systemów prawnych, politycznych i instytucjonalnych oraz praktyk, które w swoim funkcjonowaniu w sposób jawny lub ukryty przyzwalają na przemoc wobec kobiet lub ograniczają odpowiedzialność mężczyzn za ich przemoc.
– Zmiana postaw społecznych i norm kulturowych, które usprawiedliwiają, bagatelizują, trywializują lub relatywizują przemoc wobec kobiet, oraz kwestionowanie przyzwolenia na formy przemocy oparte na ableizmie, rasizmie i innych dyskryminujących przekonaniach i postawach.
– Zapewnienie, że wszystkie inicjatywy profilaktyczne będą obejmowały mechanizmy podważające społeczne poparcie dla postaw, przekonań, zachowań, systemów i praktyk usprawiedliwiających, trywializujących lub umniejszających przemoc wobec kobiet albo przenoszących odpowiedzialność ze sprawcy na osobę pokrzywdzoną.
– Kwestionowanie sensacyjnych lub stereotypowych przekazów medialnych oraz seksistowskich, rasistowskich i innych dyskryminujących przedstawień, które sprzyjają kulturze przyzwolenia na przemoc wobec kobiet (lub określonych grup kobiet) i umożliwiają obwinianie osób doświadczających przemoc (victim blaming).2. Wzmacnianie niezależności kobiet oraz podejmowania przez nie decyzji w życiu publicznym i w relacjach
– Wzmacnianie bezpieczeństwa ekonomicznego kobiet, ich niezależności oraz uczestnictwa społecznego, politycznego i ekonomicznego, a także ich roli w podejmowaniu decyzji w życiu publicznym, w celu wyrównania dostępu do władzy i zasobów między kobietami i mężczyznami.
– Kwestionowanie postaw i norm społecznych, które normalizują męską kontrolę i dominację, uprzywilejowują „męskie” zachowania i cechy oraz promują kontrolę mężczyzn nad procesami decyzyjnymi w życiu publicznym i w relacjach.
– Wspieranie prawa kobiet do decydowania o własnym życiu, w szczególności kobiet z niepełnosprawnościami, którym to prawo bywa często odmawiane.
– Promowanie sieci społecznych, wspólnotowych i kulturowych oraz relacji między kobietami jako źródeł wzajemnego wsparcia rówieśniczego.
– Opracowywanie rozwiązań regulacyjnych, politycznych, organizacyjnych i instytucjonalnych zwiększających reprezentację kobiet (o zróżnicowanych doświadczeniach życiowych i pochodzeniu) w systemach politycznych i instytucjach oraz w formalnych i nieformalnych rolach decyzyjnych na poziomie społeczności, organizacji, instytucji i polityk publicznych.
– Wykorzystywanie instrumentów politycznych do ograniczania ekonomicznej zależności kobiet od mężczyzn oraz do zwiększania wsparcia finansowego dla kobiet napotykających bariery w osiąganiu równości i niezależności.3. Budowanie nowych norm społecznych sprzyjających tożsamościom osobistym niezwiązanym sztywnymi stereotypami płciowymi
– Zwiększanie świadomości negatywnych skutków stereotypów płciowych dla dzieci, młodzieży i dorosłych oraz wzmacnianie społecznego poparcia dla tego, aby dorośli i dzieci mogli działać i podejmować role sprzeczne ze stereotypami płciowymi.
– Zachęcanie i wspieranie dzieci, młodzieży i dorosłych w rozwijaniu tożsamości osobistych niezdeterminowanych stereotypami płciowymi.
– Wzmacnianie zdolności dzieci, młodzieży i dorosłych do odrzucania sztywnych ról płciowych oraz do kwestionowania agresywnych, roszczeniowych, kontrolujących i dominujących wzorców męskości oraz podporządkowanych lub seksualizowanych konstrukcji kobiecości i dziewczęcości.
– Zwiększanie społecznego poparcia dla norm, praktyk i zachowań męskości, które są zdrowe, bezpieczne, oparte na szacunku i etyczne – zarówno na poziomie indywidualnym, jak i w organizacjach oraz instytucjach.
– Promowanie i wspieranie równościowych praktyk domowych i rodzicielskich, m.in. poprzez polityki i ustawodawstwo, programy dla młodych rodziców oraz inicjatywy w miejscu pracy.
– Opracowywanie pozytywnych sposobów angażowania mężczyzn i chłopców w działania profilaktyczne i na rzecz równości płci, zachęcających ich do kwestionowania ograniczających i sztywnych ról oraz tożsamości płciowych – zarówno męskich, jak i kobiecych.4. Wspieranie mężczyzn i chłopców w rozwijaniu zdrowych wzorców męskości oraz pozytywnych, wspierających relacji rówieśniczych
– Uczenie chłopców i mężczyzn rozpoznawania, rozumienia i kwestionowania szkodliwych przejawów męskości i męskiego przywileju w ich własnym życiu oraz w grupach rówieśniczych.
– Przeciwdziałanie konstrukcjom męskości opartym na dominacji, agresji, kontroli lub hiperseksualizacji – zarówno w życiu publicznym i prywatnym, jak i w mediach oraz kulturze popularnej.
– Kwestionowanie homofobii jako przejawu męskości na poziomie indywidualnym, relacyjnym, rówieśniczym, organizacyjnym i instytucjonalnym.
– Tworzenie i promowanie wizerunków mężczyzn i chłopców modelujących zachowania oparte na szacunku, sprawiedliwości, etyce, bezpieczeństwie, wsparciu i równości w relacjach, tak aby normalizować te wzorce.
– Zapewnienie, aby działania profilaktyczne w sposób jednoznaczny koncentrowały się na dominujących formach męskości oraz angażowały mężczyzn i chłopców w zapobieganie przemocy wobec kobiet.
– Praca z chłopcami i młodymi mężczyznami ukierunkowana na kwestionowanie norm dotyczących seksualnego przywileju, dominacji seksualnej, hiperseksualności oraz wpływu pornografii, a także na budowanie rozumienia zgody seksualnej, sprawczości, wzajemnej przyjemności i relacji władzy.
5. Promowanie i normalizowanie równości płci w życiu publicznym i prywatnym
– Wykorzystywanie mechanizmów politycznych, regulacyjnych i legislacyjnych do zwiększania udziału kobiet w rynku pracy, zmniejszania luki płacowej i emerytalnej oraz promowania bardziej równościowych, dostępnych i przystępnych rozwiązań w zakresie urlopów rodzicielskich i opieki nad dziećmi dla kobiet i mężczyzn.
– Zwiększanie społecznego i strukturalnego wsparcia dla równości płci w politykach i praktykach, zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej.
– Ustanawianie, utrzymywanie i publiczne raportowanie procesów oceny wszystkich polityk publicznych pod kątem ich wpływu na kobiety i równość płci, w tym analizy zróżnicowanego wpływu na różne grupy kobiet, oraz wykorzystywanie tej analizy płci do tworzenia polityk sprzyjających kobietom i równości płci.
– Wzmacnianie powiązań między inicjatywami na rzecz bezpieczeństwa kobiet a szerszymi działaniami na rzecz ich praw społecznych i politycznych oraz bezpieczeństwa ekonomicznego i wzmocnienia pozycji – zarówno w relacjach, jak i w życiu publicznym.
– Wspieranie i finansowanie zbiorowej rzeczniczej aktywności kobiet oraz ruchów społecznych na rzecz zapobiegania przemocy i promowania równości płci.
– Dalsze budowanie poparcia dla równości płci w kontekstach publicznych i prywatnych wśród dorosłych, młodzieży i dzieci.6. Uwzględnianie powiązań między nierównością płci a innymi formami systemowej i strukturalnej opresji oraz dyskryminacji oraz promowanie szeroko rozumianej sprawiedliwości społecznej
– We wszystkich działaniach profilaktycznych zwracanie uwagi na powiązania między seksizmem i nierównością płci a rasizmem, kolonializmem, heteronormatywnością, cisnormatywnością, homo-, bi- i transfobią, ageizmem, ableizmem oraz dyskryminacją klasową – oraz podejmowanie działań na rzecz ich przezwyciężania.
– Tworzenie partnerstw i koalicji w celu wspólnego przeciwdziałania nierówności płci, seksizmowi, rasizmowi, kolonializmowi, ableizmowi, ageizmowi, klasizmowi, homo-, bi- i transfobii oraz hetero- i cisnormatywności.
– Zapewnienie, aby analiza z perspektywy płci była integralną częścią działań podejmowanych w celu przeciwdziałania innym formom systemowej i strukturalnej dyskryminacji oraz opresji.7. Budowanie bezpiecznych, sprawiedliwych i równościowych organizacji i instytucji poprzez koncentrację na zmianach w politykach i systemach
– Wykorzystywanie mechanizmów i procesów politycznych, regulacyjnych i legislacyjnych do wyrównywania dostępu kobiet i mężczyzn do władzy i podejmowania decyzji w organizacjach i instytucjach.
– Opracowywanie oraz promowanie lub wprowadzanie obowiązku stosowania krajowych standardów dla organizacji, sektorów i instytucji w zakresie zapobiegania przemocy wobec kobiet i reagowania na nią.
– Umożliwianie długofalowych i trwałych podejść obejmujących całą organizację w zakresie zapobiegania przemocy wobec kobiet, zgodnych ze standardami Równości i Szacunku w Miejscu Pracy.
– Przeciwdziałanie męskim kulturom organizacyjnym poprzez działania profilaktyczne ukierunkowane na środowiska, w których gromadzą się i wchodzą w interakcje grupy mężczyzn, takie jak określone miejsca spotkań towarzyskich i kluby sportowe, a także organizacje i instytucje zdominowane przez mężczyzn.8. Wzmacnianie pozytywnych, równych i opartych na szacunku relacji między kobietami i mężczyznami, dziewczętami i chłopcami, w sferze publicznej i prywatnej
– Zapewnianie systemowego wsparcia dla inicjatyw (w tym, ale nie wyłącznie, edukacji w zakresie relacji opartych na szacunku we wszystkich środowiskach edukacyjnych i opiekuńczych), które promują pozytywne, równe i oparte na szacunku relacje między osobami wszystkich płci, we wszystkich kontekstach.
– Budowanie kultur organizacyjnych i instytucjonalnych, które promują i pokazują znaczenie równości, szacunku, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w kontekstach zawodowych.
– Kwestionowanie relacji rówieśniczych między mężczyznami oraz między chłopcami, które obejmują wrogość lub brak szacunku wobec kobiet albo uprzedmiotawianie i seksualizowanie kobiet i dziewcząt.
– Zwiększanie krytycznych kompetencji medialnych dzieci, młodzieży i dorosłych, w tym rozwijanie umiejętności odpowiedzialnego i opartego na szacunku funkcjonowania w środowisku online.
– Budowanie pewności siebie i kompetencji osób w zakresie pełnienia prospołecznej roli świadków przemocy, zdolnych do reagowania na seksizm, molestowanie, nierówności, brak szacunku, wrogość wobec kobiet oraz postawy sprzyjające przemocy – zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.
– Rozwijanie umiejętności młodych ludzi i dorosłych w zakresie krytycznej analizy wpływu pornografii na wyobrażenia dotyczące seksu, zgody, ról płciowych i relacji władzy.
Aby skutecznie prowadzić do zmian strukturalnych i systemowych, wszystkie dwanaście działań wymaga wsparcia politycznego, legislacyjnego, regulacyjnego i instytucjonalnego, a także szerokiego, praktycznego wdrażania w terenie.
Cztery działania wspierające odnoszą się do czynników potęgujących. Choć same w sobie nie są one bezpośrednimi przyczynami przemocy, czynniki potęgujące mogą przyczyniać się do przemocy wobec kobiet lub ją nasilać, gdy występują łącznie z upłciowionymi czynnikami prowadzącymi do przemocy.
Samo zajmowanie się czynnikami potęgującymi nie jest wystarczające – krajowe podejście do profilaktyki / zapobiegania musi opierać się przede wszystkim na ośmiu działaniach kluczowych, ponieważ to one bezpośrednio adresują przyczyny przemocy wobec kobiet.
Niemniej jednak strategie ukierunkowane na cztery czynniki potęgujące mogą wnieść istotny wkład w realizację ogólnokrajowych celów związanych z zapobieganiem – stąd określenie tych działań jako „działań wspierających”.
Choć dany podmiot, agencja lub organizacja może chcieć skoncentrować się wyłącznie na jednym czynniku potęgującym – co może być uzasadnioną strategią – takie działania nie powinny być rozwijane w oderwaniu od szerszych działań z zakresu zapobiegania. Przeciwnie, działania wspierające powinny opierać się na rozumieniu upłciowionych czynników napędzających przemoc wobec kobiet oraz genderowego kontekstu społecznego, w którym ta przemoc występuje.
Cztery działania wspierające będą najskuteczniejsze, gdy zostaną opracowane we współpracy z organizacjami kobiecymi, ekspertkami ds. równości płci lub wyspecjalizowanymi służbami zajmującymi się przemocą w rodzinie, przemocą domową lub seksualną, ponieważ ich doświadczenie i wiedza uwzględniają dynamikę władzy opartą na płci oraz normy społeczne, struktury i praktyki sprzyjające przemocy wobec kobiet. Współpraca z ekspertkami i ekspertami, specjalistkami i specjalistami zapewni, że działania wspierające nie tylko będą odnosić się do różnych czynników potęgujących, ale będą to robić w sposób transformujący relacje władzy związanej z płcią.
9. Kwestionowanie normalizacji przemocy i agresji jako przejawu męskości
– Przeciwstawianie się postrzeganiu męskości jako „naturalnie” związanej z przemocą oraz uczeniu się przemocy w sposób uwarunkowany płcią.
– Podważanie normalizacji, gloryfikacji i idealizacji męskiej przemocy poprzez strategie skoncentrowane na socjalizacji chłopców i młodych mężczyzn oraz kwestionowanie konstrukcji i ekspresji męskości jako agresywnej lub brutalnej – zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym, a także w mediach i kulturze popularnej.
– Dążenie do zmiany konkretnych norm społecznych i postaw, które sprawiają, że przemoc mężczyzn (wobec osób dowolnej płci) jest w określonych kontekstach lub sytuacjach postrzegana jako normalna lub akceptowalna.10. Ograniczanie długofalowych skutków narażenia na przemoc i zapobieganie dalszemu narażeniu
– Wzmacnianie mechanizmów wczesnej interwencji dla dzieci i młodzieży, których celem jest przeciwdziałanie uwarunkowanym płcią skutkom doświadczania przemocy wobec kobiet oraz promowanie alternatywnych modeli zdrowych, równościowych i bezprzemocowych relacji, opartych na szacunku i równości, a nie na normach i stereotypach płciowych.
– Wspieranie i rzecznictwo na rzecz strategii odbudowy / wychodzenia z przemocy i innych działań łagodzących skutki przeszłych i trwających doświadczeń przemocy, takich jak: przemoc wobec dzieci, przemoc kolonialna doświadczana przez społeczności Aborygenów i mieszkańców Cieśniny Torresa, przemoc rasistowska, przemoc wobec kobiet z niepełnosprawnościami, traumy wojenne i tortury doświadczane przez uchodźców i osoby ubiegające się o azyl, czy przemoc, do której dochodzi w więzieniach i ośrodkach detencyjnych.
– Współpraca z organizacjami lokalnymi i ogólnokrajowymi w celu wzmocnienia promocji wychowania bez przemocy, co przyczynia się do zapobiegania krzywdzeniu dzieci.
– Zachęcanie, wspieranie i zwiększanie widoczności osób, które doświadczyły przemocy i są – lub chcą być – rzeczni/cz/kami działań przeciw przemocy w przestrzeni publicznej lub we własnych społecznościach.
– Wzmacnianie działań w polityce i strategiach, których celem jest zapobieganie innym formom przemocy (takim jak przemoc rasistowska, społecznościowa, publiczna lub wewnątrzgrupowa oraz przemoc wobec dzieci), w szczególności poprzez dostarczanie specjalistycznej wiedzy na temat uwarunkowanej płcią dynamiki tych form przemocy.11. Wzmacnianie zachowań prospołecznych
– Likwidowanie norm i praktyk w organizacjach, instytucjach i systemach, które chronią władzę i przywileje mężczyzn kosztem zdrowia, bezpieczeństwa lub dobrostanu kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem środowisk i kontekstów zdominowanych przez mężczyzn.
– Wspieranie i wdrażanie programów oraz inicjatyw zwiększających spójność społeczną, więzi wspólnotowe i dostęp do niezbędnych usług w społecznościach w całej Australii, w szczególności tych, które doświadczają wielu form niesprawiedliwości społecznej wynikającej z ucisku strukturalnego i dyskryminacji.
– Zajmowanie się relacją między szkodliwym używaniem alkoholu a normami społecznymi dotyczącymi zarówno przemocy, jak i płci, ze szczególnym naciskiem na grupy i środowiska charakteryzujące się szkodliwymi, „męskimi” kulturami picia.
– Poprawa regulacji dotyczących alkoholu w sposób, który sprzyja zmianie szkodliwych norm społecznych związanych z przecięciem się przemocy, alkoholu, płci i genderowych kontekstów społecznych oraz organizacyjnych.
– Zwiększanie poparcia społecznego dla znaczenia zachowań prospołecznych i ich roli w zapobieganiu przemocy wobec kobiet oraz reagowaniu na nią.
– Praca z chłopcami, młodymi mężczyznami i dorosłymi mężczyznami nad budowaniem ich wiedzy i empatii wobec szkodliwych skutków przemocy, nadużyć, molestowania, uprzedmiotowienia i dyskryminacji doświadczanych przez kobiety.
– Stosowanie perspektywy płci w zarządzaniu kryzysowym oraz planowaniu reagowania na klęski żywiołowe i sytuacje kryzysowe, aby uwzględnić zwiększone ryzyko przemocy wobec kobiet, zapobiegać pogłębianiu istniejących nierówności oraz wzmacniać długoterminową odporność społeczności.12. Aktywne przeciwdziałanie backlashowi (wrogim reakcjom na postępowe zmiany) i oporowi
– Planowanie i integrowanie strategii przeciwdziałania różnym formom oporu i backlashu (indywidualnym, społecznościowym, zbiorowym, organizacyjnym, instytucjonalnym, strukturalnym i systemowym) we wszystkich działaniach w zakresie zapobiegania przemocy.
– Kwestionowanie dominujących norm społecznych dotyczących roli mężczyzn jako „żywicieli”, „dostarczycieli” i „głów rodzin” oraz promowanie norm społecznych wspierających finansową niezależność kobiet i ich zdolność do zapewniania środków utrzymania partnerom, dzieciom, rodzinom i szerszym sieciom pokrewieństwa.
– Opracowywanie strategii zapewniających bezpieczeństwo praktyczkom i praktykom zapobiegania, rzeczniczkom i rzecznikom oraz decydentkom i decydentom politycznym, którzy mogą stać się celem backlashu (wrogich reakcji).
– Wykorzystywanie narzędzi legislacyjnych, politycznych i innych mechanizmów w celu zapewnienia skutecznych konsekwencji i sankcji (zarówno prawnych, jak i instytucjonalnych) wobec backlashu przybierającego formę działań nielegalnych lub potencjalnie nielegalnych, takich jak doxing (przyp. tłum. praktyka polegająca na zbieraniu i publicznym udostępnianiu w internecie prywatnych danych [adresy, telefony, dane finansowe] bez zgody osoby pokrzywdzonej), cyberstalking (przyp. tłum. nękanie, prześladowanie i zastraszanie innej osoby przy użyciu internetu oraz technologii cyfrowych), przemoc oparta na wizerunku czy groźby przemocy (bezpośrednie, online lub z użyciem technologii cyfrowych).
– Opracowywanie, wdrażanie i ewaluacja konkretnych strategii przeciwdziałania backlashowi i oporowi ze strony poszczególnych mężczyzn lub grup mężczyzn, w oparciu o dowody dotyczące przyczyn tych wrogich reakcji, oraz zapewnienie odpowiedniego czasu trwania działań umożliwiającego zmianę postaw i zachowań.
– Monitorowanie i publiczne raportowanie postępów w realizacji celów w zakresie zapobiegania przemocy w organizacjach i instytucjach, w sposób umożliwiający identyfikację i przeciwdziałanie wzorcom oporu instytucjonalnego.