Wprowadzenie

Bezprzemocy.edu.pl jest portalem poświęconym przede wszystkim profilaktyce przemocy wobec kobiet i innej przemocy ze względu na płeć.

Przemoc wobec kobiet i dziewcząt oraz inna przemoc ze względu na płeć (GBV) wciąż stanowią jedne z najpoważniejszych i najbardziej powszechnych naruszeń praw człowieka.

• Przemoc wobec kobiet oznacza także cierpienie fizyczne i psychiczne, prowadzi do urazów i niepełnosprawności kobiet, a także do śmierci.
• Przemoc ta stanowi jedną z głównych barier w osiągnięciu równości płci, a jednocześnie jest skutkiem systemowej dyskryminacji.¹
• Przemoc wobec kobiet oraz zagrożenie tą przemocą na co dzień, ogranicza lub uniemożliwia kobietom i dziewczynkom korzystanie z podstawowych praw człowieka, a także możliwości i zasobów społecznych.
• Przemoc ta jest także poważnym problemem z zakresu bezpieczeństwa i zdrowia publicznego²³⁴ oraz niesie ze sobą realne koszty dla usług publicznych, społeczeństwa i gospodarki.

W prawie, politykach, działaniach, literaturze przedmiotu w odniesieniu do przemocy obecne są różne terminy. Mogą one odzwierciedlać sposób rozumienia i podejście do przemocy wobec kobiet, jej źródeł lub do form np.: przemoc wobec kobiet, przemoc ze względu na płeć, męska przemoc wobec kobiet, przemoc wobec kobiet i dziewczynek, przemoc wobec kobiet i dzieci, przemoc w rodzinie, przemoc domowa, przemoc w związku intymnym, przemoc fizyczna, seksualna, psychiczna, ekonomiczna i in. Terminy takie jak przemoc wobec kobiet, przemoc ze względu na płeć, przemoc w rodzinie, czy domowa nie są równoważne ani synonimiczne i nie powinny być używane zamiennie.

Dlaczego warto skupić się na przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet, a nie ogólnie na przeciwdziałaniu przemocy?

Zapobieganie przemocy wobec kobiet i innej przemocy ze względu na płeć, poprzez adresowanie źródeł przemocy, pośrednio i bezpośrednio istotnie wpływa na spadek poziomu przemocy w społeczeństwie ogólnie. 

Wpływ ten odbywa się na kilku płaszczyznach: 

• Przemoc wobec kobiet (w tym przemoc domowa) stanowi znaczną część wszystkich przestępstw z użyciem przemocy, a skuteczne działania w tym obszarze przynoszą efekty ogólnospołeczne. 
• Poprzez przerwanie międzypokoleniowego cyklu przemocy:  przemoc wobec kobiet w domu dotyka także dzieci jako świadków i ofiary przemocy. Jednocześnie dzieci te są bardziej narażone na przemoc w dorosłym życiu – jeśli są chłopcami, zwiększa się prawdopodobieństwo, że będą stosować przemoc, jeśli są dziewczynkami – że będą tej przemocy doświadczać. Zapobieganie przemocy w domu chroni dzieci i zmniejsza ryzyko przestępczości w przyszłości.
• Wiele źródeł przemocy wobec kobiet odnosi się także do innej przemocy, w tym przemocy wobec dzieci: przemoc wobec kobiet jest głęboko zakorzeniona w nierównościach społecznych i patriarchalnych normach, które są źródłem również innych form agresji. Walka z tymi przyczynami zmniejsza akceptację dla przemocy w ogóle. Mężczyźni są nadreprezentowani nie tylko jako sprawcy przemocy domowej, ale także we wszystkich rodzajach przestępstw z użyciem przemocy. Nie dlatego, że rodzą się sprawcami, ale dlatego, że model dominującej męskości opiera się m.in. na kontroli i przemocy. Realizacja działań zorientowanych na modyfikację tych toksycznych norm i wzorców przyczynia się do zmniejszenia użycia przemocy w ogóle.
• Przemoc wobec kobiet skutkuje ogromnymi kosztami społecznymi i ekonomicznymi. Skuteczne działania zapobiegawcze łagodzą te koszty, pozwalają na lepsze wykorzystanie zasobów osób indywidualnych, społecznych i państwa.

Terminy z Konwencji Stambulskiej

Mając na uwadze ogromną rolę języka w kształtowaniu rzeczywistości, w tym w demontażu struktur przemocy i dyskryminacji, proponujemy skorzystanie z terminów zastosowanych w art. 3 Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (2011):

a. „przemoc wobec kobiet” rozumie się jako naruszenie praw człowieka i formę dyskryminacji kobiet i oznacza wszelkie akty przemocy ze względu na płeć, które powodują lub mogą prowadzić do fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej szkody lub cierpienia kobiet, w tym również groźby takich aktów, przymus lub arbitralne pozbawianie wolności, zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym;

b. „przemoc domowa” oznacza wszelkie akty przemocy fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej zdarzające się w rodzinie lub gospodarstwie domowym, lub między byłymi, lub obecnymi małżonkami, lub partnerami, niezależnie od tego, czy sprawca i ofiara dzielą miejsce zamieszkania, czy nie; (…)

d. „przemoc wobec kobiet ze względu na płeć” oznacza przemoc skierowaną przeciwko kobiecie, ponieważ jest kobietą lub która dotyka kobiety w nieproporcjonalnie większym stopniu; (…);

f. „kobiety” oznacza również dziewczęta poniżej osiemnastego roku życia.”

Dlaczego nie wystarcza „przemoc ze względu na płeć”?

Obserwowana jest ostatnio tendencja do pomijania „kobiet” w mówieniu o przemocy ze względu na płeć, dochodzi do zastępowania terminu „przemoc wobec kobiet”, terminem „przemoc ze względu na płeć” albo rozdzielanie tych dwóch terminów.  Może to prowadzić do unieważniania przemocy wobec kobiet, a w praktyce ma to swój wyraz w promowaniu gender neutrality i gender-neutral services w politykach antyprzemocowych tworzonych przez państwa.

Na tej stronie posługujemy się pojęciami “przemoc wobec kobiet” i  „przemoc wobec kobiet i inna przemoc ze względu na płeć”, starając się z jednej strony podkreślić genderowy wymiar przemocy wobec kobiet, z drugiej strony wskazując, że są także inne grupy (poza kobietami), które mogą doświadczać przemocy ze względu na płeć – np. osoby niebinarne, transpłciowe, interpłciowe i inne osoby, które doświadczają przemocy z powodu swojej tożsamości płciowej lub ekspresji płciowej.

Kogo dotyczy słowo „kobiety”?

Mając świadomość ograniczeń binarnego języka, na bezprzemocy.edu.pl używamy pojecia “kobiety” na określenie każdej osoby, która ma doświadczenie wychowania jako dziewczynka, doświadczyła socjalizacji do roli kobiety i życia jako dziewczynka/kobieta. Obejmuje to zatem kobiety cispłciowe i transpłciowe. Przemoc doświadczana przez heteroseksualne kobiety cispłciowe może różnić się od przemocy doświadczanej przez lesbijki, kobiety biseksualne lub kobiety trans.