Negatywna reakcja na postępowe zmiany.

Opór, wrogość lub agresja, z jakimi niektóre grupy reagują na działania na rzecz równości płci lub strategie zapobiegania przemocy. Z perspektywy feministycznej backlash można rozumieć jako nieuniknioną odpowiedź na podważanie męskiej dominacji, władzy lub statusu i często jest on interpretowany jako sygnał, że takie działania przynoszą efekty.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 133.

Towarzyszące upłciowionym czynnikom prowadzącym do przemocy wobec kobiet, odgrywające istotną rolę w kształtowaniu występowania przemocy wobec kobiet lub jej dynamiki:
1) przyzwolenie na przemoc w ogóle,
2) doświadczanie przemocy oraz narażenie na przemoc (ekspozycja na przemoc),
3) czynniki osłabiające zachowania prospołeczne,
4) backlash i opór wobec działań profilaktycznych oraz na rzecz równości płci.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 48.

Połączenie równości formalnej z równością wyników, co oznacza, że równość w prawie, równe szanse i równe traktowanie kobiet i mężczyzn są uzupełnione przez równość w zakresie wpływu, wyników i rezultatów.

Źródło: https://eige.europa.eu/publications-resources/thesaurus/terms/1202

Infrastruktura systemu profilaktyki odnosi się do kluczowych elementów, zasobów, usług i mechanizmów uznawanych za niezbędne dla długofalowych działań w zakresie prewencji pierwotnej.

Obejmuje ona:
– trwałe przywództwo polityczne, zaangażowanie sektora prywatnego, społeczeństwa obywatelskiego i społeczności lokalnych;
– dobrze finansowany, niezależny ruch kobiecy;
– reformy polityczne, regulacyjne i legislacyjne;
– mechanizmy koordynacji, współpracy i zapewniania jakości;
– rozwój kadr i sektorów;
– solidną bazę dowodową;
– a także krajowe mechanizmy monitorowania i raportowania.

Źródło: RESPECT VICTORIA Strategic Plan 2023-2028

Intersekcjonalne podejście transformujące wzorce związane z płcią (intersectional, gender transformative approach) uwzględnia współoddziaływanie wielu systemów i struktur opresji oraz krzyżowanie się różnych form władzy i uprzywilejowania, z wyraźnym celem transformacji tych dynamik.

Wymaga ono krytycznej świadomości oraz aktywnych działań na rzecz kwestionowania:
a) szkodliwych, binarnych i nierównych ról płciowych oraz licznych sposobów, w jakie role te funkcjonują w odniesieniu do kobiet, mężczyzn i osób niebinarnych należących do różnych środowisk;
b) postaw, norm i praktyk leżących u podstaw nierówności płci oraz tego, w jaki sposób krzyżują się one z rasizmem, kolonializmem, klasizmem, ageizmem, ableizmem, heteronormatywnością i cisnormatywnością oraz są przez nie kształtowane.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 73.

Skuteczne intersekcjonalne podejście do zapobiegania przemocy wobec kobiet to takie, które nie tylko uwzględnia różnorodność doświadczeń i tożsamości ludzi, lecz także w sposób jednoznaczny dąży do przeciwdziałania wielu nakładającym się na siebie systemom opresji i dyskryminacji oraz relacjom władzy i przywileju.

Aby zapobiegać przemocy wobec wszystkich kobiet, intersekcjonalna perspektywa feministyczna powinna być stosowana we wszystkich działaniach profilaktycznych – zarówno tych ukierunkowanych na upłciowione czynniki prowadzące do przemocy, jak i na czynniki ją potęgujące. Podejście intersekcjonalne powinno być integrowane zarówno w politykach, jak i w praktyce, na wszystkich etapach działań profilaktycznych: od projektowania, przez wdrażanie, po ewaluację.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 61.

Systemowe i strukturalne nierówności w dostępie do władzy, zasobów, możliwości i szans między kobietami a mężczyznami, wynikające z i podtrzymywane przez normy społeczne, prawa, instytucje i praktyki.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3.

Zbiór dominujących przekonań i zasad postępowania określanych przez społeczeństwo lub grupę społeczną, które odnoszą się do ról, zainteresowań, zachowań i form wkładu oczekiwanych od chłopców, dziewcząt, mężczyzn i kobiet.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3.

Długofalowy proces umożliwiający osobom, które przeżyły przemoc, osiągnięcie bezpieczeństwa, zdrowia, dobrostanu i odporności psychicznej oraz rozwój i pełne uczestnictwo we wszystkich obszarach życia.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 58.

Modele, podejścia lub praktyki, których skuteczność została potwierdzona w wyniku ewaluacji lub badań naukowych poddanych recenzji.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3.

Victim–survivor to pojęcie używane w politykach i praktyce przeciwdziałania przemocy wobec kobiet na określenie osoby, która doświadczyła przemocy – łączące uznanie doznanej krzywdy (victim) z podkreśleniem sprawczości, siły i procesu radzenia sobie (survivor).

Takie sformułowanie jest stosowane m.in. przez organizacje międzynarodowe i instytucje publiczne (np. podejście promowane przez UN Women czy Our Watch), ponieważ:
– uznaje realność szkody i naruszenia praw – termin victim jest ważny w kontekście prawnym i systemowym,
– wzmacnia podmiotowość i sprawczość – survivor podkreśla, że osoba nie jest definiowana wyłącznie przez doświadczenie przemocy,
– unika stygmatyzacji – pojedyncze określenia mogą być redukujące lub obciążające,
– jest bardziej inkluzywne – odpowiada różnym doświadczeniom i preferencjom osób, które doświadczyły przemocy.

W praktyce pojęcie victim–survivor odzwierciedla współczesne, oparte na prawach człowieka podejście: jednocześnie rozpoznaje przemoc jako naruszenie i wspiera osoby w odzyskiwaniu kontroli nad własnym życiem.

Podejście całoorganizacyjne polega na działaniu w obrębie jednej organizacji – takiej jak szkoła, klub sportowy czy miejsce pracy – w celu wypracowania spójnego podejścia do zapobiegania przemocy. Uwzględnia ono m.in., w jaki sposób działania prewencyjne mogą obejmować wszystkie osoby i różne grupy funkcjonujące w organizacji; jak formalne polityki i procedury organizacyjne mogą wspierać wprowadzanie zmian; jak angażować kadrę kierowniczą i przekształcać kulturę organizacyjną; oraz jak włączać działania prewencyjne w codzienne funkcjonowanie organizacji.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 96.

Podejście obejmujące całe środowisko lub cały sektor funkcjonuje na szerszym poziomie i dotyczy grupy podobnych organizacji, które działają w ramach wspólnego – krajowego lub regionalnego – systemu polityk, regulacji i przepisów prawa. Choć obejmuje ono organizacje wdrażające działania na poziomie własnych struktur, wykracza poza to, koncentrując się na powiązaniach między tymi organizacjami oraz wspólnych możliwościach wprowadzania zmian w danym sektorze lub środowisku.

Podejście to uwzględnia, w jaki sposób cele profilaktyczne mogą być osiągane poprzez spójne działania, dzielenie się zasobami, koordynację, rozwój infrastruktury na poziomie całego sektora lub środowiska, a także wspólne podejście do ewaluacji i uczenia się.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 96.

Skoordynowane, wielosektorowe i strategicznie ukierunkowane podejście, w którym różne podmioty rządowe łączą swoją wiedzę specjalistyczną oraz doświadczenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego i środowiska akademickiego w celu wdrażania polityk i programów zmierzających do osiągnięcia wspólnej wizji. W ramach tego podejścia działania są realizowane wspólnie przez różne ministerstwa, administrację publiczną i agencje państwowe w celu znalezienia wspólnego rozwiązania konkretnych problemów lub kwestii.

Źródło: UN Women / ONZ

Skumulowana wiedza i doświadczenie zdobyte przez praktyków i praktyczki w wyniku wieloletniego projektowania i realizacji różnorodnych programów w różnych kontekstach.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3.

Podejście transformujące wzorce związane z płcią (gender transformative approach) nie ogranicza się do identyfikowania szkodliwych ról płciowych, praktyk i norm oraz nierównych relacji władzy między kobietami a mężczyznami, lecz dąży do ich zakwestionowania i ostatecznego przekształcenia.

Aktywnie dąży do kwestionowania i przekształcania norm, ról i relacji płciowych, nierównowagi władzy oraz ich skutków. Koncentruje się na usuwaniu podstawowych przyczyn nierówności ze względu na płeć oraz na wspieraniu progresywnych zmian w relacjach władzy uwarunkowanych płcią.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 73.

Profilaktyka / prewencja pierwotna oznacza zapobieganie przemocy wobec kobiet poprzez eliminowanie jej przyczyn, zanim dojdzie do jej wystąpienia.

Definicja za „Together for Prevention” (The Equality Institute & UN Woman):
Polityki i programy mające na celu zwalczanie przyczyn i czynników leżących u podstaw przemocy wobec kobiet i dziewcząt, w tym systemów, struktur, norm, postaw, praktyk i nierównowagi sił. Działając na poziomie całej populacji, profilaktyka ma na celu powstrzymanie przemocy, zanim się pojawi, a także zmniejszenie częstotliwości i dotkliwości nowych przypadków przemocy na poziomie społeczności lub grupy.

Definicja za Our Watch (Australia):
Profilaktyka koncentruje się na działaniach obejmujących całą populację, realizowanych w środowiskach, w których ludzie żyją, pracują, uczą się, spędzają czas wolny i nawiązują relacje. Jej celem jest przeciwdziałanie podstawowym, upłciowionym czynnikom prowadzącym do przemocy oraz zapobieganie jej wystąpieniu od początku. Podejście do przeciwdziałania przemocy oparte na profilaktyce zmierza do zmiany warunków społecznych, które sprzyjają przemocy wobec kobiet, potęgują ją oraz usprawiedliwiają, bagatelizują lub wręcz promują. Profilaktyka działa na poziomie całego społeczeństwa, oddziałując na postawy, normy społeczne, praktyki, struktury oraz nierówności władzy, które przyczyniają się do przemocy wobec kobiet.

Definicja za RESPECT VICTORIA Strategic Plan 2023-2028:
Profilaktyka obejmuje działania na wszystkich poziomach funkcjonowania społecznego – w systemach i instytucjach, organizacjach i społecznościach, w relacjach i rodzinach oraz na poziomie indywidualnym. Realizowana jest poprzez wykorzystanie narzędzi politycznych, legislacyjnych i regulacyjnych, wpływanie na zmiany instytucjonalne, systemowe, społeczne, kulturowe i organizacyjne, a także wdrażanie programów i inicjatyw w różnych obszarach życia, takich jak miejsce zamieszkania, edukacja, praca czy życie społeczne.

Definicja Światowej Organizacji Zdrowia znajduje się na stronie Zapobieganie-prewencja-profilaktyka.

Odnosi się do wszystkich form przemocy fizycznej, seksualnej i emocjonalnej – w tym zaniedbania, złego traktowania, wykorzystywania, krzywdzenia i nadużyć – wobec dziecka poniżej 18. roku życia.

Dowody wskazują, że istnieją pewne wspólne czynniki ryzyka dla przemocy wobec kobiet i dziewcząt oraz przemocy wobec dzieci, a także potwierdzają rolę, jaką doświadczenia traumatyczne z dzieciństwa odgrywają w zwiększaniu prawdopodobieństwa stosowania przemocy wobec kobiet w dorosłości. W związku z tym zasadne jest uwzględnianie strategii ograniczających przemoc wobec dzieci – takich jak rodzicielstwo uwzględniające perspektywę płci – jako elementu działań na rzecz zapobiegania przemocy wobec kobiet i dziewcząt.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3, 71.

Każdy akt przemocy ze względu na płeć, który powoduje lub może powodować fizyczną, seksualną lub psychiczną krzywdę bądź cierpienie kobiet, w tym groźby takich działań lub przymus, zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym. Definicja ta obejmuje wszystkie formy przemocy, których doświadczają kobiety (w tym przemoc fizyczną, seksualną, emocjonalną, kulturową, duchową, ekonomiczną i inne), uwarunkowane płcią.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 137.

Szkodliwe działania skierowane przeciwko osobie ze względu na jej płeć. Termin ten odnosi się do przemocy zakorzenionej w nierównościach władzy opartych na płci oraz dyskryminacji ze względu na płeć. Chociaż osoby wszystkich płci mogą doświadczać przemocy ze względu na płeć, pojęcie to najczęściej stosuje się w odniesieniu do przemocy wobec kobiet i dziewcząt, ponieważ większość przypadków przemocy ze względu na płeć jest popełniana przez mężczyzn wobec kobiet.

Źródło: The Equality Institute and UN Women (2023). Together for Prevention: Handbook on Multisectoral National Action Plans to Prevent Violence against Women and Girls. Str. 3.

Inaczej prewencja trzeciorzędowa. Działania wspierające osoby, które przeżyły przemoc (victim-survivors) oraz skierowane do sprawców (pociągnięcie do odpowiedzialności i zapobieganie ponownemu popełnieniu przemocy).

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 58.

Uwarunkowania, które na poziomie populacyjnym w sposób najbardziej konsekwentny pozwalają przewidywać występowanie przemocy mężczyzn wobec kobiet oraz wyjaśniają jej płciowy charakter:
a) przyzwolenie na przemoc wobec kobiet
b) kontrola mężczyzn nad procesami decyzyjnymi oraz ograniczanie niezależności kobiet w życiu publicznym i prywatnym
c) sztywne stereotypy płciowe oraz dominujące wzorce męskości
d) męskie relacje rówieśnicze i kultury męskości, które podkreślają agresję, dominację i kontrolę.

Inaczej prewencja drugorzędowa. Działania natychmiastowe skierowane do osób, które doświadczyły przemocy, w celu jej przerwania i złagodzenia skutków, oraz działania skierowane do osób ponadprzeciętnie narażonych na popełnienie lub doświadczanie przemocy.

Źródło: Our Watch. (2021). Change the story: A shared framework for the primary prevention of violence against women in Australia (2nd ed.). Str. 58.